تغییرات اقلیمی طولانی مدت در مرز افغانستان و احتمال مناقشه بروی آب
یک مجلهی علمی-تحقیقاتی بینالمللی اخیرا به موضوع تنشها میان حکومت امارت اسلامی و جمهوری اسلامی ایران پرداخته و با تحلیل دادههای مرتبط به خشکسالی در دو سوی مرز، گزارش داده که تغییرات اقلیمی به جنگ بر سر آب در این منطقه دامن میزند.
خبرگزاری حاما: تنشها بر سر آب میان دولتهای افغانستان و ایران موضوع جدیدی نیست و پیشینهی طولانی دارد. اما این تنشها با رویکار آمدن حکومت سرپرست در سال ۲۰۲۱ «به شدت» افزایش یافته و در چندین مورد با درگیریهای مسلحانه همراه بوده است. همزمان با این، خشکسالی طولانی نیز به یکی از نگرانیهای جدی در این دو کشور تبدیل شده است.
مجلهی ساینس (Science) به نقل از محققان نوشته است که تغییرات آب و هوایی میتواند منازعات در مرز میان افغانستان و ایران را به جاهای باریکی بکشاند. یافتههای این مجله و مطالعاتی که اخیرا انجام شده نشان میدهد که میانگین دمای هوا در افغانستان از سال ۱۹۵۰ تاکنون بین ۰.۶ درجه سانتیگراد تا ۱.۸ درجه سانتیگراد افزایش یافته است. و “اگر نقشه را نگاه کنید افغانستان، منطقهای که بیشترین تغییر دمای هوا را تجربه کرده جایی که شاهد منازعات بیشتری نیز بوده است.»
مطالعات انجامشده در زمینه تغییرات اقلیمی در افغانستان نشان میدهد که سطح آب زیرزمینی، به عنوان مثال، از سال ۲۰۰۳ تا ۲۰۲۱ به طور میانگین ۲.۶ متر کاهش یافته که با ناپایداریهای سیاسی، افزایش میانگین دمای هوا و افزایش جمعیت همراه بوده است. دریاچههای هامون در امتداد مرز از سال ۱۹۹۹ تاکنون با کاهش ۴۰ درصدی آب همراه بوده و حجم آب در بستر رود هلمند نیز طی دو دهه گذشته حدود ۵۰ درصد کاهش یافته است.
افزایش دمای هوا و کاهش بیوقفهی آب رودخانهها در افغانستان در حالی به نگرانی جدی در کشور تبدیل شده که ۶۰ درصد مردم این کشور مشغول کشاورزی هستند و سطح نیازمندی به آب شیرین همچنان در حال افزایش است.
در سالهای اخیر، شبکه هشدار زودهنگام قحطی (Famine Early Warning Systems Network) گزارش داده است که بارش سالانه در افغانستان به طور قابل توجهی کمتر از میانگین بوده است که منجر به کاهش جریان آب میشود. در سال ۲۰۲۱، کمترین میزان برف در کوههای هندوکش مرکزی ثبت شد که تمامی رودخانههای اصلی افغانستان، از جمله هلمند، از آنجا شروع میشوند.
این تغییرات، تنشهای قدیمی را درباره تفاهمنامه سال ۱۹۷۳ بین افغانستان و ایران در مورد تضمین حصص ایران از آب هلمند تشدید کرده است. در سال جاری، دولت ایران ادعا کرده است که کمتر از ۴٪ از مقدار وعده داده شده آب را دریافت کرده است. و طالبان نیز خشکسالی را به عنوان علت کاهش جریان آب معرفی کردهاند.
نجیبالله صادق، متخصص آب افغانستان در دانشگاه اشتوتگارت، میگوید: «این یک نزاع آشناست. اگر به تاریخچه اختلافات بین ایران و افغانستان نگاه کنید – از سالهای ۱۸۷۲، ۱۸۹۸، ۱۹۰۲ و ۱۹۳۵ – همه آنها با سالهای خشکسالی در منطقه همزمان بوده است.» اما او و سایر محققان در حال حاضر میترسند که آب و هوای گرمتر و ناپایداری سیاسی، منجر به افزایش منازعات شود.
محمد حفیظ فرملی
#Hama_News_خبرگزاریحاما
